Column Alex Peltekian
Op verzoek hebben we hieronder de Nieuwjaarstoespraak op onze receptie van woensdag 11 januari 2012 gepubliceerd.
Dames en heren, beste mensen,
We gaan 2012 in met beste bedoelingen en wensen, maar willen toch stilstaan bij 2011 en dan vooral bij díe momenten die we aan het begin van 2011 niet hadden voorzien en niet hebben gewenst. En dan bedoel ik niet ‘klein leed’, oftewel werelds materieel leed, zoals tegenvallende financiën. Daar valt mee te leven, daar kun je actie op nemen, dat komt weer goed en is tijdelijk.
Nee, ik wil stilstaan bij menselijk leed, dat oneindig veel meer impact heeft. Vorige week het drama in Huizen waarbij twee kinderen zijn overleden.
Ook zijn er het afgelopen jaar mensen in onze organisatie ernstig ziek geworden. Er zijn collega’s, partners of kinderen overleden; bijna iedere school en vele collega’s hebben hier direct of indirect mee te maken gehad. Daar bij stil te staan is belangrijker dan wat dan ook. Mijn complimenten voor de collega’s die ik op dit soort moeilijke momenten zowel menselijk als professioneel heb zien optreden.
Ik wil u nu graag een stukje uit een krantenartikel voorlezen:
“In dit land behandelen wij lesmethoden als regels waaraan voldaan moet worden, en hoe beter je er aan vasthoudt, hoe beter je eraan conformeert, des meer kans je hebt om te scoren.
Innovatie, verbeeldingskracht en creativiteit – zowel cruciaal om het beste uit een land te halen, als nodig om het beste uit iedere leerling te halen- hebben geen plaats in ons onderwijssysteem. Feitelijk zorgen we er voor om de spirit van ieder kind zo snel mogelijk om zeep te helpen.”
Dit is geen stuk uit De Volkskrant of het NRC. Dit is een stukje uit een hoofdredactioneel artikel van de Times of India, gelezen tijdens een reis door India.
India is een land van de toekomst, 1,3 miljard mensen, hunkerend naar onderwijs. Ook het land waar de Khan Academy is begonnen, waarover later meer.
Niet binnen 50 jaar, maar volgens sommigen over 15 tot 20 jaar is India een leidende economie. Onvoorstelbaar als je er nu door heen reist. Maar het bruist en het zindert. En wat is daar dus de onderwijsissue? Er moet veel meer aandacht komen voor verbeeldingskracht en creativiteit. Want alleen dan kan India er komen, is daar het besef.
Dit nodigt uit tot bezinning. Gaat Onderwijs nog wel over rekenen en taal? En zo ja, wat voor plaats dient dat in te nemen, hoe prominent? Het Talenten-denken zou ik een prominentere plaats willen geven. En niet meer van boven af vertellen wat goed onderwijs is. Eigenaarschap van het onderwijs moet laag in de organisatie zijn. Ik ben eindverantwoordelijk voor het onderwijs dat bij Villa Primair wordt gegeven, maar ik sta niet voor de klas.
Mijn ideaal is dat uiteindelijk leerkrachten gaan bepalen wat de onderwijsresultaten moeten zijn en welke de indicatoren die dat kunnen laten zien. Als er één is in het onderwijs die iets zinnigs kan zeggen over onderwijsresultaten dan is dat de leerkracht. Wat ik uiteíndelijk wil bewaken is of wij er met zijn allen in slagen om leerkrachten en kinderen in hun Element te krijgen. En als je in je Element bent, dan lukt alles beter, zowel leren en werken en dan komen de resultaten er ook. Dat is míjn missie en een wens voor 2012.
Vanochtend werd bekend dat het Centraal Plan Bureau heeft berekend, dat investeringen van de afgelopen jaren in het onderwijs, amper resultaten hebben opgeleverd. Daarbij heeft men zich voornamelijk gebaseerd op CITO resultaten. Ik denk dat de resultaten anders gewaardeerd zouden zijn met een focus op indicatoren zoals in je ‘Element zijn’ en ‘Creativiteit en probleemoplossend vermogen’. Wij moeten naar een maatschappij waar Bruto Nationaal Geluk gemeten wordt, zoals in Buthan, in plaats van sec het Bruto Nationaal Product. De CEO van Akzo Nobel, Tex Gunning, hield in dit kader onlangs bij de NIVOZ lezing een pleidooi voor Value Based Education. Ik ben het hartsgrondig met hem eens.
In een gesprek op een schoolplein vertelde een ouder mij dat er meewarig werd gereageerd op het schooladvies VMBO techniek van haar zoon. Terwijl haar zoontje er naar uit kijkt. “Ach god”, was de reactie van andere ouders op het schoolplein. In Nederland gaan wij de boot missen als dit zo blijft. In Duitsland heerst een andere mentaliteit als het gaat om een schoolcarrière met je handen, in de techniek. Het wordt daar veel beter gewaardeerd door ouders. Is het gek dat Duitse producten zo’n hoog aanzien hebben in de wereld?
Het Nederlandse onderwijs is zo ingericht dat het gemiddelde de norm is. Hoe dichter bij het gemiddelde, des te beter doe je het. Dat heeft ook met onze volksaard te maken: doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg. Het heeft zijn oorsprong in de middeleeuwen, in de kloosters. Zo was er een benedictijnse regel die voorschreef dat als een van de monniken trots werd op zijn werk, hij het moest opgeven.
Het gaat in Nederland om de getallen, om de statistieken en de gemiddelden. Daar worden wij op afgerekend, maar een gemiddelde is gevaarlijk: het vertekent de werkelijkheid. Zet 80.000 mensen in een stadion en bereken het gemiddelde gewicht per persoon. Voeg daar de zwaarste mens ter wereld aan toe en het gemiddelde verandert niet.
Bereken het gemiddelde van de schoolprestaties van 80.000 kinderen. Voeg daar de prestaties van één superhoogbegaafde leerling aan toe en het gemiddelde verandert niet.
Ik vind dat wij als onderwijs de opdracht hebben om hier tegendraads in te zijn. Wij moeten laten zien dat het om talenten en individuen gaat en niet om gemiddelden.
Niet hoe kunnen wij OMGAAN met verschillen, maar:hoe kunnen wij UITGAAN van verschillen.
Om dit te kunnen bereiken moet er gezorgd worden voor meer speelruimte voor de leerkrachten. Meer speelruimte voor de schooldirecteuren. Meer speelruimte betekent ook meer zeggenschap over hoe de middelen van de school worden ingezet. Daar gaan wij de komende jaren naar toe werken. Maar ook de speelruimte om het totaal anders te mogen doen. Kijk eerst wat je wilt, dan of het kan en dan pas of het mag!
Ik heb meer vertrouwen in de professionaliteit van iedere school, dan dat er centraal vanuit een bestuurskantoor 28 schoollocaties aangestuurd moeten worden.
Begin 2011 werd duidelijk dat onze nieuwe stichting met een onverwacht tekort uit de fusie is gekomen. Er ging bij de vorige stichtingen meer geld uit dan dat er binnen kwam. In het onderwijs kun je niet direct ingrijpen. Er zijn zeer ingrijpende maatregelen genomen, maar pas met ingang van het nieuwe schooljaar is er echt bij te sturen. En dat nieuwe schooljaar is net 4 maanden oud, het terugdringen van het tekort gaat dus langzaam. Daarnaast zal het niemand ontgaan zijn dat er vanuit de rijks- en gemeentelijke–overheden flinke bezuinigingen op ons af komen. Wij zijn er helaas nog niet: ook het komende jaar zal er daarom bijgestuurd moeten worden. Wij willen in de eerste plaats zoveel mogelijk werkgelegenheid in stand houden. Minder personeel willen wij bereiken door afvloeiing via natuurlijk verloop en nieuwe medewerkers worden op tijdelijke basis aangenomen.
Ook willen wij de tekorten niet zo snel terugdringen dat het onderwijs voor de klas in gevaar komt. Dat zou op korte termijn een boekhoudkundig succes opleveren, maar op de langere termijn juist averechts werken. Als je plotseling hard remt voor een overstekende eend op de weg, dan spaar je misschien de eend, maar botsen er zes auto’s achter je op elkaar en is de schade veel groter.
Wij kiezen voor een systemische benadering en een geleidelijkere weg. Deze visie wordt niet door iedereen gedeeld. Vlak voor de kerstvakantie werd duidelijk dat de gemeente Bussum deze visie niet onderschrijft en voornemens is om uit het gemeenschappelijk overleg van de tien gemeenten te stappen die aan Villa Primair verbonden zijn. Mocht de gemeenteraad van Bussum hiermee instemmen, dan zou dit kunnen betekenen dat de Koningin Emmaschool in Bussum over een paar jaar uit Villa Primair gaat en door de gemeente bestuurd gaat worden. Maar zover is het nog niet.
Wij moeten voorkomen dat wij alleen nog maar kunnen denken in termen van bezuinigen en wat er daarom allemaal niet kan. Ik steek zo niet in elkaar, ik kan het eenvoudigweg niet. Sterker nog, ik ben er van overtuigd dat door te werken aan een toekomstideaal, stippen aan de horizon, de sores van alledag minder is. Ik richt mij daarom vooral op wat er nog wel kan. En geloof mij, er kan meer wel dan niet in het leven.
Einstein heeft eens opgemerkt dat door steeds hetzelfde te doen, wij niet kunnen verwachten dat de resultaten anders zullen worden. Laten wij dus in deze tijden niet hetzelfde blijven doen, dat doet iedereen om ons heen al.
Wij moeten er voor zorgen dat onze leerlingen aan het eind van hun onderwijscarrière de regie kunnen voeren over hun eigen leven. Wat moeten wij ze meegeven? Veertien jaar geleden waren er nog geen mobiele telefoons. Hoe ziet de wereld er over veertien jaar uit voor de kleuters die nu bij ons binnenkomen in groep 1, als zij achttien jaar zijn?
Tweejarigen weten een iPad te bedienen; als zij twaalf zijn, zitten zij dan nog in een klas voor een digitaal bord?
De ontwikkelingen gaan snel, maar verandert er werkelijk iets? Moeten wij onze leerlingen niet juist leren om te gaan met veranderingen ipv ze de veranderingen zelf te leren?
Hoe ziet hun onderwijs er dan uit? Het is aan ons, onderwijsmensen, om daar nu al over na te denken. Noblesse oblige. Als wij het niet doen, gaan anderen het weer voor ons doen, zoals zo vaak in de geschiedenis van het onderwijs. Dus laten we ook hier de regie gaan pakken.
Over de regie pakken gesproken: afgelopen zomer zijn drie collega’s van jullie, leerkrachten op drie verschillende Villa Primair scholen, bij elkaar gaan zitten. Zij hebben goed geluisterd naar mijn motto ‘Kijk eerst wat je wilt, dan of het kan en dan pas of het mag en niet andersom’. Zij hadden een idee om meer te doen met alle kennis en talenten die wij bij Villa Primair in huis hebben en lanceerden het begrip de Villa Academie. Inmiddels hebben zij al een eerste bijeenkomst georganiseerd op het bestuurskantoor van Villa Primair, waar meer dan dertig van jullie collega’s op af kwamen. Hen geef ik graag ook hier een podium.
Hierna geef ik het woord aan Wijnand Baretta. De Villa Academie heeft de contacten met hem gelegd. Hij gaat ons meenemen in het fenomeen van de Khan Academie. Ooit heb ik op een filmpje gezien hoe in de slumps van Mumbay ongeletterde kinderen in no time van alles leerden dankzij de ideeën van mijnheer Khan, geweldig om te zien!
En het sluit aan bij mijn motto: je doet dingen door ze te doen!
Tijdens de Kerstvakantie las ik een mooi artikel in De Volkskrant, waarmee ik graag wil afsluiten.
“Misschien is het stellen van doelen en het maken van goede voornemens volslagen zinloos. Maar mensen met doelen zijn vaak leuker dan mensen zonder, omdat ze iets willen, ergens naar streven, omdat diep in hen een vuurtje brandt en omdat ze tot de verbeelding spreken.
Laten wij vooral goede voornemens blijven maken, elke ochtend opnieuw, en laten we ’s avonds opgewekt naar onszelf kijken als we vaststellen dat we ze vandaag wéér niet hebben gehaald”.
Ik wens jullie allemaal een heel goed en vooral gezond 2012!
Alex. J. Peltekian RDO
Directeur-bestuurder Villa Primair
